LỮ GIA, MƯỜI SÁU NĂM, CON DẤU ĐÔ THÀNH ĐƯỢC ĐÓNG.
*
Tới năm 1967 gia đình tôi chánh thức dời từ Phan đình Phùng Bàn Cờ về 56/25 Cư xá Lữ Gia, ngang hông trường tiểu học.
Mặt tiền thuộc hướng Đông, nhìn sang đại học Bách Khoa Phú Thọ, hướng Bắc có vách Trường đua ngựa đất rộng mênh mông. Nơi đây, Tết năm Mậu Thân đã có một trận đánh quyết liệt đến độ "giáp lá cà" giữa lực lượng Biệt Động Quân và Việt Cộng.
Hướng Tây, phía sau cư xá là khu có nhà thờ Hầm mà phía trước nhà thờ còn dấu vết hầm trú ẩn thời Pháp thuộc.
Phía trái, dùng đường Nguyễn Văn Thoại chạy xe chưa tới năm trăm mét sẽ gặp trường Nữ Quân Nhân QL. VNCH.
**
Sau trận Mậu Thân, người ở cư xá không còn được thấy hình ảnh những chú Nài đạp xe, dắt ngựa từ trường đua qua thưởng cho ngựa ăn uống sau khi nó đua thắng, nơi các xe bán thức ăn đặt dọc theo con lộ chánh giữa cư xá.
Chánh phủ công bố thời kỳ chiến tranh nên mọi thú vui giải trí tạm đóng cửa hết, trong đó có trường đua ngựa PT ở đường Lê Đại Hành.
Chủ ngựa đua, Nài chăn và những con ngựa tên tuổi như Thành Được, Hữu Phước, Út Bạch Lan... thất nghiệp với tương lai mịt mờ theo khói lửa ngoài mặt trận.
***
Chương trình "Làng Chiêu Hồi", một nơi dành cho cán binh của VC hồi chánh về với chánh phủ VNCH đã có từ lâu nhưng phát triển mạnh sau năm 1967.
Sau trận Tết Mậu Thân 1968, con số thương binh cao và chánh quyền chỉ chu cấp cho họ và gia đình tiền bạc.
Nhiều thương binh không có nơi nương tựa sau khi ra khỏi quân đội, trở về đời sống của một người dân.
Khởi đầu họ tự phát "cắm dùi" nơi nào có thể được với mục đích cho qua ngày, đoạn tháng sau mất mát phần nào đó của thân thể!
Với câu hỏi, hồi chánh viên khi trước là kẻ thù của quốc gia; sau khi chiêu hồi được chánh phủ ưu ái lập làng với những tiện nghi để họ và gia đình có cuộc sống an vui. Thế tại sao người lính chiến ra thân bảo vệ đất nước cho đến khi bị loại khỏi vòng chiến với thân thể tàn phế thì chánh phủ lại không quan tâm đúng mức?
Câu hỏi đúng và nhức nhối ấy, giới cầm quyền chưa kịp trả lời thì phong trào "Thương Phế Binh lấn đất, cắm dùi" đã bùng lên mạnh thành ngọn lửa lớn không thể dập tắt được.
Khu vui chơi hay công viên của cư xá Lữ Gia cũng bị TPB chiếm dụng!
Một phần đẹp, một buồng phổi để cư dân ở đây sớm chiều ra vận động, ra hít thở và trẻ con ra nô đùa đã không còn.
Dù vậy, nhưng "cái cách giao tiếp" của "Người Lữ Gia" cũng vẫn như đã có.
Lối xóm gặp nhau gật đầu (có khi) mỉm cười chào nhẹ rồi cửa nhà ai nấy gài và đèn trong nhà ai nấy sáng.
Tôi cho rằng cách sống nầy rất ít gặp ở các nơi khác.
Bạn có nói đó là khép kín hay giữ kẻ gì cũng được nhưng họ, kể cả tôi vẫn cho đó là nơi người ta ít bị nhức đầu, bị lùng bùng lỗ tai vì những chuyện... không đâu.
****
Đến Lữ Gia sau khi gia đình tôi đã từ đường Tự Đức tới Duy Tân, tới Trần Quý Khoách (xóm Chùa) rồi Phan đình Phùng (Bàn Cờ).
Lữ Gia, địa chỉ đầu tiên và sau đó lần lượt thêm hai số nhà nữa vẫn thuộc nơi nầy.
16/18, kế bên 16/16 là quán bánh canh cua lừng danh của bà Năm và xéo trước là quán Đông Ba bún bò Huế nổi tiếng của địa danh nầy.
Từ một học sinh trung học, tới khi mặc quân phục, lập gia đình thoáng có gần nhà, có lúc biền biệt nhớ từng con đường trong cư xá, thèm món ăn vặt ở bà bán thức ăn người miền Bắc mình di cư, thường kể chuyện cho khách ăn về Hà Đông, quê của bà.
Ngay khi ngồi đây, năm nay 2026, tôi vẫn còn hình dung ra, hẻm số hai, con đường chánh của cư xá với bà "mẹ Hải Dương" bán thức ăn ở giữa lòng Saigon mà vẫn hoài cố hương, nhớ về đất Bắc!
Lúc đó, tôi chưa thấm thía trọn thế nào là nỗi niềm nhớ thương quê nhà của một người xa xứ!
*****
Từ lúc là một học sinh trung học, tới lúc vào binh ngũ, lập gia đình rồi từ đó theo nhu cầu của chiến tranh, mọi khởi đầu, mọi cuộc phân ly, nhiều lần chia tay đều bắt đầu ở cư xá!
Nhập ngũ đổi thay nơi phục vụ ở nhiều nơi trên đất nước nhưng địa chỉ về phép vẫn là cư xá Lữ Gia.
Ngay cả những ngày đất nước bị thay ngôi đổi chủ vẫn lòng vòng ở nơi chốn dễ thương đó.
Rồi tù tội xong cũng còn một nơi để về, là căn nhà kế bên Quán 16 bánh canh cua nổi tiếng của bà Năm.
******
Cũng từ địa chỉ giữ lâu nhứt, cho đến cuối cùng ở quê nhà yêu dấu đó, với tôi đó là điểm làm dấu, là mọi thay đổi từ học sinh thành lính, từ độc thân tới có gia đình, từ tự do hóa thành tù tội, từ tuyệt vọng tưởng sẽ bị chôn vùi trong địa ngục trần gian, cứ tưởng như tuyệt lộ rồi, như phép lạ, tôi đã đến được thiên đàng.
Xin chào buồn cư xá Lữ Gia, nhứt là con hẻm số 16!
Phạm huỳnh Ngân.
Oct. 25, 2026 Bốn mươi ba năm rời Việt Nam.
Nhận xét