TỪ MẪU DẶN DÒ .

 

TỪ MẪU DẶN DÒ.

             *+*

 Xin được thanh minh trước ,về cách xưng tôi trong tạp ghi này .Tôi ở đây ,xin thưa không phải là cách tự đề cao cá nhân của mình hay khoe mẽ.Trong bài này,danh xưng " Tôi",không có chọn lựa nào khác để kể lại chuyện riêng của một người.Chỉ bằng danh xưng tôi mà thôi .

    Mẹ tôi,nếu còn ,năm nay bà đã bỏ con số một trăm khá xa!

    Bà biết đọc,biết viết và theo lời bà kể, ông ngoại tôi là một cư sĩ tại gia,một người bị ảnh hưởng nặng của Nho Giáo.Cho nên lúc nhỏ,nền tảng gia huấn đã áp đặt như dấu ấn không phai lên bà.

     Khi toi biết nghe,là những lời của mẹ tôi vừa nói,vừa kể chuyện xấu tốt của xóm ấp chung quanh,vừa dẫn dẫn dụ bằng chứng rồi dạy dỗ cho tôi cả những điều chưa tới,chưa có sảy ra .

     Bây giờ ,khi tuổi đời sắp chạm tới ..hàng tám ,mà lời dạy của mẹ hiền vào những năm chín mười tuổi vẫn có hiệu lực, thì tôi nghĩ mẹ tôi phải là một nhà giáo thấm nhuần từng lời giáo huấn của ông Chu  Văn An,một bậc thầy của những nhà giáo.

   Khi còn ở chốn thôn quê, mẹ tôi đã từng nói đi dặn lại là ,khi đến nhà ai nếu thấy họ chuẩn bị dọn cơm , con phải tìm cách ra về ngay. Nếu con tần ngần ở đó gia chủ sẽ nghĩ là con muốn được ăn hoặc chậm trễ bữa ăn của chủ nhà.

    Khi con đi ngang nhà ai,có đám giỗ,đám ma,đám cưới... con phải đi cho lẹ qua,không được đứng từ ngoài  dựa cột,lõ mắt mà dòm .

    Ngay cả cây... tăm xỉa răng,ở chốn nhà quê có mấy ai dùng nó sau khi ăn nhưng ,mẹ tôi vẫn" tiên liệu" trước rằng,nếu như ăn rồi muốn xỉa răng phải lấy tay trái che miệng,tay phải xỉa thì mới là người lịch sự!

   Đừng bao giờ,ăn trong quán bước ra mà miệng ngậm 

 cây tăm ,ý như khoe mình mới ăn hàng xong cho người ta biết vậy.Đó là cái cách khoe khoang mà lại bất nhã nữa .

  Rõ là đây mẹ hiền muốn răn đe cho thì tương lai rồi,chớ làm gì lúc ấy mà đã biết ...quán xá gì đâu !?

    *.*

    Khi tôi  học được cuốn sách mà, theo tôi là quyển sách giáo khoa hay với hiệu quả nhất mọi thời là " Quốc văn giáo khoa thư" của Ông Trần trọng Kim hợp soạn cùng với một số trí sĩ nữa,tôi thấy lời mẹ mình dạy có trùng khớp với sách này và rồi,tới lúc lớn hơn tôi lại thấy trong tủ sách " Học làm người" của ông  Nguyễn hiến Lê có rất nhiều điểm tương đồng!

     Trong bảy mươi mấy năm làm người,dù là người lính với cấp thấp trong binh ngũ,dù là người nghèo,làm thuê làm mướn để sinh sống ,tôi luôn áp dụng những lời dạy của mẹ hiền,của  quyển sách sau khi đã ráp được vần và  học  thêm nữa ,sao  cho mình giao tiếp với người chung quanh mà không bị xem thường,không bị khinh khi .

      Tôi vẫn quan niệm,tư cách của người ta là quan trọng nhứt.Từ trong lời nói với sự cân nhắc cẩn trọng,tới cách xử  sự để  cho mọi người hài lòng cho đến việc ăn,uống cũng cần phải ý tứ trong sự tự trọng kèm với khiêm nhường.

    Những bậc thầy dạy cho loài người biết cách sống và sống cho phải đạo, theo tiêu chuẩn chừng mực được người,phải ta ,để cho đời sống giữa người với người được hài hòa hơn .Họ không hiện hữu nữa nhưng đã có không biết bao nhiêu người trên mặt đất này đã nhờ họ để được nên thân và cũng nhờ đó mà nền văn minh của người ta ngày càng tốt đẹp hơn .

     Chắc chắn ,mẹ hiền của tôi ,quý ông Trần trọng Kim, ông Nguyễn hiến Lê, ông Dale Carnegie  ,ông đại sư Vivekanada và không sao kể hết những thầy,cô giáo  đã chỉ dạy trong thời gian dài tôi mài đũng quần dưới nhiều mái trường đã có lời,có ý muốn cho tôi và người khác tốt hơn,tử tế hơn trong đời sống .

     Nếu chúng ta đồng ý giáo dục quan trọng hơn hết cho một quốc gia thì, chỉ nhìn vô hai nước Nhựt và Do Thái thì đã có lời giải đáp.

Phạm huỳnh Ngân.

'LÚA CHÍN CÚI ĐẦU-SÔNG SÂU TỈNH LẶNG'.

  Khiêm  tốn và im lặng là hai đức tính rất cần phải có ,nếu một người muốn thành công. 

   Điều nầy,đã được kết luận từ lời dạy của chúa Jesus về Đức khiêm nhường. Trong các bài nói,bài viết của Đức Khổng Tử cùng các môn đệ đã thành danh của ông trong Nho Giáo ,cũng luôn có lặp lại đề tài nầy.

   Trong các gia đình,các chương trình giáo dục thời trước năm 1.975 của Việt Nam Cộng Hòa đều có dạy ,từ đứa trẻ đến một công dân trưởng thành về Đức khiêm tốn ,là một đức tánh quan trọng con người cần phải có .

   Thành công ở đây được định nghĩa là ở mọi lãnh vực ,mọi nghành nghề, mọi thành phần của xã hội.

   Có một người thợ sữa xe  ở ngả tư đường .

 Khi khách hàng đưa chiếc xe đạp đến rồi nói rõ cho nguoi thợ thay sợi dây thắng phía sau bị đứt dùm.

  Người thợ rút sợi dây bị đứt ra,lấy sợi mới nhưng chưa vội cho vô ruột của vỏ dây.Anh mở hộp Mở Bò quét nhẹ lên ngón tay cái của bàn tay trái một ít rồi mới bắt đầu luồn dây  .Trước khi vô ống nhỏ bọc dây thắng phải đi ngang qua Mở Bò.

  Khách hàng là một phụ nữ độ bốn chục tuổi có nét của một cô giáo.Khi theo dõi từng động tác của  chú thợ thật kỷ, mới e dè nói tôi đã nhiều lần thay dây thắng xe nhưng đây là lần thứ nhứt mới thấy cách làm  nầy.Bà  nói bà chưa rỏ có công dụng gì .

 Chú thợ ,chắc chưa tới hai mươi,cười trước khi trả lời cho người hỏi, là cái vỏ bọc dây thắng lâu ngày,có khi bị sét .Cho nên,có mỡ bò vô  nó dễ với lại khi bóp thắng nó nhẹ 

Người phụ nữ lại hỏi  thêm trong khi chờ.Bà nói nếu làm như vậy tốn công với mất thêm thời giờ có thiệt hại ít nhiều cho chú không.

  Làm nghề có tính cách  sữa chữa,thay  thế này rất cần đến kỷ lưỡng.Mục đích cao nhứt là làm cho người khách vừa lòng.

    Làm cho người đem chiếc xe tới sửa  hay tu bổ,người thợ làm đúng điều căn dặn để nhận thù lao đúng với công sức mình,còn như có thêm chút công chấm cho sợi dây Sên một chút nhớt không tính tiền hôm đó nhưng là ...đầu tư cho  những lần khác.

 Đây không phải nịnh bợ cũng không phải là cách " làm tiền" thêm .

    Còn nếu muốn lẹ thì phải ẩu,phải chụp giựt  ,thì thế nào cũng có sơ hở.Và đó, nếu khách khó tánh  họ sẽ không trở lại!

  Khách trở lại lúc khác,khi cần và họ giới thiệu cho, thì  dần dần  số khách tăng thêm , tuy không thể làm giàu nhưng  tạm sống được.Nghề này  không nói là khó ,nó cần  kỷ trong  công việc  và  quan tâm tới ý muốn của người khách và,cứ nghĩ rằng mình đang chăm sóc cái xe của mình vậy.

   Hai tiếng " khiêm tốn" từ trước đến nay vẫn là đề tài tranh luận của người ta.

  Lịch sự ,lễ độ,ít nói và nhứt là không khoe khoang về những hay,giỏi,hơn người của mình là khởi đầu của sự khiêm tốn.

 Sĩ diện hảo ,biết chưa tới nơi, muốn cho người ta nể nang mình, đôi lúc cũng làm cho cái tánh khoát lát của một người  nẫy nỡ lên.Nói đúng lúc,có chừng mực và tránh cái " TÔI" càng xa,càng tốt.

 Đó là phương pháp hay nhứt của một người muốn học hay đạt lấy hạnh khiêm nhường.

  Ảnh dưới ,một chùm lúa chín luôn cúi hoằng xuống .

   *

  Bạn có để ý điểm tế nhị nầy không .Ở các nơi đông người,đôi khi có xuất hiện một  hai ( thường thì một )người .Trong thời gian người ấy sẽ là tâm điểm và chúng quanh là những người dự thính,dù số người ấy không được mời mà cũng không quen biết gì về nhân vật trung tâm đang thao thao ...bất tuyệt  về một đề tài nào đó..mà thường ông hay bà ta,nếu kể chuyện về mình thì không cần  chờ để nghe về cái tôi của họ chiếm nhiều đoạn quan trọng của câu chuyện .Còn nếu vấn đề chính trị,tôn giáo hay kinh tế thì họ không phải là người kể câu chuyện cho người khác nghe mà họ là diễn giả rồi lèo lái câu chuyện đúng ,sai theo ý riêng của họ ,cho tới khi kết luận người thuộc thành phần nầy thường dùng câu sau đây, để áp đặt câu trả lời theo ý muốn của họ là "... đúng hôn?" 

    Với bề ngoài tự tin,phong cách đỉnh đạc ,tề chỉnh kèm với khoa ăn nói trơn tru,lưu loát ,thành phần nầy ,ngay từ lúc đầu đã lấy được một phần tin cậy từ những người đối diện .

   Cách kể lại chuyện của họ, y như chính họ có nghe,thấy vậy.Họ khéo cho rằng (sự) tường tận dù không chính mắt thấy,tai nghe nhưng ...đúng như vậy!

 Người thích lôi cuốn những kẻ hiếu kỳ có tánh giống nhau vừa là người thông tin kiêm bình luận,dẫn dắt cho kẻ khác.

   Đây là bệnh có nhiều  người bị trong đời sống này.Theo kinh nghiệm,bệnh trạng ngày càng tăng tới ..nổ,ba hoa,cường điệu,phét lát,phịa..

  Một người cao ngạo,một kẻ tự mãn có thể trơn tru trong bước đầu trong giao tiếp .

   Người ta vẫn nói cây kim bỏ trong túi cũng sẽ có ngày lòi ra.Như một kẻ nói dối lâu ngày với nhiều đề tài,sẽ có lúc bị hố,bị trật khớp về những điều mình nói trước đó!

   Thiếu tính khiêm thường còn đi tới giai đoạn độc đoán .Họ cũng sống được  dần trong sự xa lánh từ từ của người chung quanh.

       ***

     Khiêm nhường,khiêm tốn,khiêm cung có khác nhau không xa khi được định nghĩa tường tận.Nhưng,người có dù riêng Đức tánh họ vẫn có điều giống nhau là ít nói,nghe nhiều !

    Họ biết nói,nói đúng câu đúng chữ và trong nhiều trường hợp,họ nói mạch lạc kèm hiểu biết ,thường là tường tận.

    Họ nói khi được hỏi với sự vắn tắt.Họ không phải hà tiện lời nói hoặc xem thường người đối diện cho nên ít nói .Họ cẩn thận trong lời nói chỉ vì sợ mình nói không đúng ,người nghe sẽ xem thường mình.Đó là thành phần đặt sự tự trọng của mình ngang bằng với danh dự.

   Danh dự thật tự trong con người ,chớ không phải ở bề ngoài.

   Im lặng đối với chung quanh nhưng lại là những ...đối đáp ,cân phân giữa những gì cần nói ra và điều không cần hay không nên nói.

    Lúc lặng im của họ mà chúng ta thấy,người ta phân tách ra ,đó là lúc họ "nói" thầm với chính họ nhiều .

 Người thích thầm lặng hiếm khi cãi vã với người khác.

 Đây là loại người ít mích lòng,ít gây thù chuốc oán với người chung quanh.Có điều,vì thái độ im lặng của họ,một số người năng động,chưa hiểu được  ,cho nên họ thường bị lẻ loi ở nơi đông người.

  Nói ít,giữ trạng thái thư thả trong im lặng được xem là chừng mực cần thiết ở một nơi đầy ồn ào lớn tiếng, đủ lời qua tiếng lại,hơn thua cao thấp với cả các tiếng bấc ,tiếng chì mọi người ném qua lại cho nhau.

  Sự yên lặng,sự tĩnh tâm của một vài người trong đám đông động loạn bát nháo đó ,có giá trị như những bếp hồng cháy rực tức khắc bị đặt gần các khối nước đá lạnh tỏa hơi.

  Nếu im lặng có thể hóa giải được cơn động loạn của người này với người kia trong cuộc tranh cãi quyết liệt ,có thể dẫn tới đỗ máu thì,đó sẽ là giải pháp hay nhứt để giảm ,để tránh chém giết với nhau rồi phải mang thân tù tội.

  Im lặng,cũng được chứng minh là biện pháp trừng phạt theo cách êm dịu mà người bị hạ nhục, người bị kẻ khác dùng mồm loa mép vãi,cưỡng từ đoạt lý nhằm cho người đời chung quanh thấy rằng mình đúng.

 Thái độ giữ lặng im trong trạng thái hòa nhã trên khuôn mặt ; tự nó đã cho người hiểu chuyện phán đoán ai đúng ,ai sai trong cuộc đời của người vốn hằng ngày luôn có những tranh chấp,tranh đoạt với nhau.Cao hơn nữa, im lặng là sự trừng phạt êm ả không tạo nên thù hận với kẻ đã làm cho ai đó phiền não.

Ảnh dưới được mượn từ Internet.

 Lấy ý từ một câu nói quen thuộc của người Nhựt :-"Lúa nặng cúi đầu,sông sâu tĩnh lặng !:

Mồng 1 Tết năm Bính Ngọ.

 

 

CHÍN NGƯỜI ...!

 Người Việt mình khi nói về tánh ý khác nhau giữa người ta,họ hay dùng tiếng "chín người mười  ý".

    Không ai lạ gì về câu nói này mà,trong dân gian còn không  biết bao nhiêu lời lẽ nữa để nói lên sự khác biệt trong lời nói,trong cách ăn cách mặc ,trong tập tục sinh hoạt,trong nghi thức tín ngưỡng ...kể cả trong cách đưa thân xác của người quá cố lìa hẵn cõi trần !

   Đa số người Việt đều được dạy rằng chúng ta là con Rồng ,cháu Tiên .Cha là Lạc Long Quân,mẹ là bà Âu Cơ và cũng được dạy rằng bà mẹ đẻ ra trăm con,năm mươi lên non,năm mươi ra biển.Cho nên,nước Việt có người Kinh và năm mươi ba người anh em được gọi là người thiểu số.

  Trong hơn năm mươi sắc tộc đó được chia ra không đồng đều nhau sống trên ba trăm hai mươi sáu ngàn cây số vuông thì cũng tương đối eo hẹp !

 Một lẽ rất tự nhiên là tập tục  khi sống,khi làm lụng,khi đau ốm,khi lễ lạt cưới hỏi,khi ma chay chôn cất và nhất là ở lì một nơi cố ý gìn giữ mồ mả ông bà tổ tiên  hoặc bỏ đi nơi khác cũng có dị biệt .

   Khác biệt về mọi thứ trên Trái Đất chính là chủ ý của Thượng Đế khi sáng tạo ra nơi nầy,tinh cầu chúng ta đang sống .

    Tôi hoàn toàn không tin lập luận ' ngẫu nhiên ' và mạnh miệng bài bác thuyết ' tiến hóa 'của Darwin về con người vì sao có mặt trên trái đất này .

         *

     Hồi còn ở quê nhà, khi vô các quán ăn của người Hoa,trong khi chờ đợi,tôi hay quan sát trên bàn,trước mặt mình họ để các hủ,chai đựng những thứ gì.Chai nước tương,hủ ớt ngâm ,chai  dấm tàu màu nâu,có tiệm có hủ đường nữa.

    Như vậy, quán ăn đã dự liệu cho một số trường hợp xảy ra cho thực khách:- Nếu món ăn bị lạt thì có nước tương, mặn có dấm,ai thích ăn cay ,có ớt và đường  để tùy nghi.Ở đây, ngoài lý do chu đáo trong phục vụ khách hàng mà người ta chọn giải pháp khôn ngoan ,nhằm giảm bớt tình trạng kêu réo những người chạy bàn.

      Đến món Phở,trên bàn dấm được thay bằng Chanh,hủ ớt thật bằng tô hoặc chén Ớt tươi,màu đỏ cùng hai loại tương đỏ ,đen ,chai nước mắm và Tiêu.Giá sống,rau thơm, ngoại trừ ở phở Tầu Bay (Lý Thái Tổ),kỳ dư ở hiệu phở nào cũng phải có.

     Chỉ hai loại quán bán thức ăn,không hẵng đã tiêu biểu.Một của người Hoa và một của Việt là đã có sự khác biệt.Nội cùng một nước với nhau,món ăn cũng đã có khác thì chắc trên thế giới rộng lớn cách xa mênh mông thì,còn có hàng ngàn điều khác nhau về vấn đề ăn uống của con người cũng cùng hít thở không khí để sống,cùng phải tập lội để xuống nước không chìm và,trước khi biết đi phải biết đứng chựng...

    Bởi đó được xem như ...luật chơi của Trái Đất đặt ra.Còn cách chơi thì mỗi khu vực hay mỗi  xứ lại có điều lệ riêng.

       **

     Chúng ta được biết, trên thế giới có ba nhóm người dùng cách đưa thức ăn từ mâm,dĩa,tô ,chén vô miệng.Đông nhứt là dùng đũa,kế là tay (tay phải/ gần như bắt buộc),cuối là nhóm dùng muỗng nĩa dao.

    Người ăn bốc,cho rằng ăn như vậy ,họ thưởng thức được trọn vẹn mùi,nóng lạnh ,của thức ăn..

    Tính đến nay,động tác đưa thức ăn với miệng có khác nhau của ba nhóm đã chưa có tranh cãi ai đúng ,ai sai và ,chưa có một cuộc chiến vì khác cách ăn .

     ***

    Đây  tạm cho là ảnh  1.Ảnh được mượn từ Internet .

    Đó là người được sinh ra ở lục địa Úc Châu.

   Theo sự phân lọai và   chê khen của loài người bằng người phàm phu ,mắt thịt cùng định kiến cọng thiên kiến vốn có lâu đời thì,đó là một giống dân...xấu xí ngoại hình !

  Tôi không đồng ý với kết luận một chiều này.

  Có một câu tôi đã đọc được trong loại sách huyền môn:

   -Trước mặt Thượng Đế,mọi linh hồn đều bình đẵng như nhau .Cho nên,ngôn ngữ của các chánh giáo vẫn dùng đấng Toàn Năng để chỉ về một sự hoàn hảo với không có bất kỳ khiếm khuyết nào .Như vậy,khi sáng thế Ngài đã hoàn toàn không có một chút trật vuột ,dư hay thiếu bất cứ điêu gì trên trái đất của chúng ta.

    Có thể người,thiên nhiên,muông thú chúng ta thấy và chưa đủ trình độ hiểu ích lợi công dụng ( của nó) rồi cho ra kết luận của mình rằng xấu,rằng vô ích  rằng dư thừa chăng ?

   Từ con Khủng Long đến con Cuốn Chiếu hay con Trùng (giun),mỗi con vật đều có giá trị,có công dụng hay một " nhiệm vụ" nào đó cho sự vận hành chung của Trái Đất.Vấn đề là trình độ hiểu biết của chúng ta còn hạn hẹp,so với quyền năng không thể bàn,không thể thấu hiểu được dụng ý của Thượng Đế.

   Nếu nói cái nhỏ của con Người khi đem so với một ngọn đồi hay cánh đồng bao la.Thì con người được là bao với sự lớn của thiên nhiên đó.

    Còn nếu đem Trái đất ra so với Vũ Trụ thì còn nhỏ ,hết sức nhỏ .

   Nhưng,dù là nhỏ nó vẫn được vận hành hết sức chính xác ,vô cùng ngăn nắp.Bởi,chỉ nếu một chút lệch lạc,đại nạn sẽ đến với muôn loài ,vạn vật ở trên Trái Đất!

   

Khi  con người thu được hình ảnh từ Mặt Trăng như ảnh trên đây.Người ta thấy Trái Đất có màu sắc tuyệt đẹp và bề mặt của Nguyệt Cầu thì chỉ là những hố nhỏ và lớn và chỉ có độc một màu xám tro buồn thãm...

    Nhu cầu nhìn,thưởng ngoạn từ đen trắng qua những tranh vẽ,ảnh chụp vẫn có nhiều nét đẹp ẩn tàng .Nó có  đường nét đẹp riêng  của hai màu.

Người bản địa ở Úc Châu.

Còn màu ,lẽ dĩ nhiên nó trung thực hơn.Nó lại hiện lên nét đẹp  của màu .

  Cho nên,nếu cứ khư khư cho rằng Trái Đất ( của mình !) sinh động hơn Mặt Trăng hay Hoả Tinh thì có lẽ chúng ta gượng ép cái nhìn của người khác theo quan điểm ,theo thói quen,theo sở thích của mình chăng?

  Thí dụ trong tương lai không xa,loài người chế tạo được phi thuyền có tốc độ bằng một phần ba tốc độ của ánh sáng.Họ tới được một vì Sao và khám phá ra vùng đặt chân tới toàn là.. cát sa mạc,đào xới lên tìm nước ( bởi chúng ta vẫn biết nước là sự sống) nhưng không có nước.Lại có không khí nhưng nhiệt đô rất cao .Thân thể con người nếu đến đó sẽ không chịu được. 

     Chúng ta cứ đem mình ra để làm chuẩn cho sự sinh tồn của cả cái vũ trụ này và cứ nghĩ phải giống như mình mới ...tồn tại!!

   Nếu vậy trở lại dưới đáy đại dương sâu thật sâu,ánh sáng mặt trời không xuyên nước xuống được,nơi người và hầu hết các loại cá không tới được cũng vẫn có một số chủng loại sống được và sống mạnh giỏi !

  Vậy, trên những vì sao như thí dụ vừa rồi.Nếu có một " Giống" gì đó," Họ" sống,họ sinh hoạt có thể văn minh hơn chúng ta gấp trăm lần hay chậm tiến thua chúng ta hàng ngàn năm thì nếu bình tĩnh , đâu có gì ngạc nhiên .

    Tôi,cá nhân tôi tin rằng ,sự hiểu biết về nội trong quả địa cầu cũng chưa dám nghĩ mới chỉ bắt đầu.

  Đó là chỉ mới bập bẹ đánh vần vài chữ vỡ lòng .

       *•* Các ảnh được mượn từ Internet.

 PHẠM HUỲNH NGÂN.

MỔ XẺ CÁI TÔI XẤU XÍ !

Câu hỏi loài người đặt ra từ xa xưa ,cho tới giờ nầy vẫn chưa được giải đáp ổn thỏa .Giải quyết được cái TA  xấu xí ,là chìa khóa để mở cánh cửa sẽ có.

Nếu nói một người đã quá cái tuổi "thất thập cổ lai hi"mới nhận ra được nhiều điều đã từ lâu ,vẫn  cho rằng mình đúng,dù  người chung quanh đã cho đó có điều gì sai hay không ổn.

   Như vậy, tôi trong trường hợp nầy là tôi ,thì tôi cần phải xét mình- một cách nghiêm túc và thật thà.

   Bởi ,nhiều người ,trong số đó có cả tôi nữa .Có trường hợp biết dù chưa thấu đáo hoặc nhắm mắt bắt chước theo người ,làm sai nhưng cố dối người ,rồi dối  luôn bản thân ,cho là mình ...đúng !

   Trong bài tự kể về cái " TÔI " thật khó ưa này, người  đọc   cứ cho như  lời nhận trách nhiệm về  những điều lố bịch, từ lúc ở độ tuổi mới lớn của tôi như một lời "Rất Tiếc", của một trẻ vị thành niên chưa biết đầy đủ nhiều khía cạnh trong cách đối nhân ,xử vật. 

    Rất tiếc chỉ là một lời cáo lỗi về các sai phạm mà mình đã gây ra một cách lịch sự nhưng có những điều mình gây ra nghiêm trọng cho người khác hay xã hội ,lời  tạ lỗi hay chân thành xin lỗi mới tạo cho người nghe hiểu rằng lời ấy xuất phát tự đáy lòng của người đã biết nhận trách nhiệm.

         *

       TẬP QUÁN .

       ( Hay là Thói Quen mà  một  người bị  thẫm nhập qua thời gian).

   Đó là một đoạn trong chuỗi dài,khi kết nối ,nó được định nghĩa là văn hoá của một khu,một vùng ,một miền hay một nước .

   Tập quán,theo nhận xét của tôi khởi nguồn từ gia đình. Trong đó có ông bà,cha mẹ và anh chị .

    Tập quán chỉ chung cho các kết quả sau một thời gian thấm vô lời nói,ý tứ cũng cách cư xử với người cùng trong nhà hay ngoài xã hội có ba kết quả chánh :

      Tập quán tốt .

      Tiêm nhiễm .

      Thói xấu (Ngôn ngữ Việt hiếm khi dùng " tập quán xấu".Cho nên người ta nói khạc nhổ nơi công cộng là thói xấu hay nói lớn làm ồn ào trong rạp hát hoặc nhà thương người ta không dùng tiếng tập quán mà thói quen hay thói xấu.

      Người sau 18 tuổi  theo luật  pháp được gọi là thành niên.Họ sẽ trách nhiệm lời nói  và hành động nếu sai trái trước pháp luật.

      Cho đến lúc đó,người ấy đã nhận đã tiêm nhiễm nhiều tánh tốt cũng như thói xấu trong quãng thời gian dài sa cạ,lặn hụp ,hoà trộn với đủ mọi trạng thái tốt xấu của xã hội phàm trần.Gọi đây là nhiễm cũng không sai .

        *

   Một " thí nghiệm" dễ làm để chứng minh câu nói gần mực thì đen,gần đèn thì sáng.

  Đặt một tờ giấy trắng ngay chỗ bếp.

Nơi  các loại củTỏi ,Gừng,Hành ,cà  Chua,Tôm Tép,thịt bầm và các loại gia vị...sẽ được  để nấu nướng .

  Trong một hai lần người ta nấu ăn,tờ giấy trắng ấy nhứt định phải bị dính,lan và có mùi lẫn lộn.

   Những tiệm / vựa buôn bán các loại khô và mắm,người sinh sống ở trong đó,áo quần,mùng mền không làm sao tránh được  mùi của những sản phẩm mà mình ở chung với nó ngày đêm.

      **

  Tẩy sạch làm cho tờ giấy trở lại giống như trước khi vô bếp, hay làm cho mùi mắm mùi khô không còn vương theo mình nếu như dời đi nơi khác sẽ được.Cần thời gian,  ý chí mạnh với thành thật ,kiên nhẫn tự trong tâm mình.Điều này không khác gì một người bị đạp cây gai dài,có ngạnh đâm sâu vô thịt.Can đảm cắn răng chịu đau nhổ thật mạnh ra.

   Nó sẽ đau dữ lúc đó   nhưng sẽ sớm lành sau khi được sát trùng và băng bó.

    ***

     Một người,ở chung với một  nhóm người sống bằng cách móc túi ,ăn cắp ,ăn trộm .. Rồi hàng ngày đêm nghe họ đối đáp,toan tính,gây gỗ ...ẩu đả với nhau trong thời gian dài,thật khó mà nói người ấy không bị ảnh hưởng,không bị lôi cuốn từ suy nghĩ ,lời nói cho tới hành động.

    Trong lúc chung đụng như vậy ,nếu có ai đó nhìn xa  thấy, đoán chắc trong tương lai về sự sa ngã những diễn biến bất lợi,có thể dẫn đến tù tội sẽ có lúc tới rồi đem lời khuyên răn chưa chắc người ấy sẽ chịu nghe.

  Một người đang  thời kỳ ở trong vòng xoáy của bạo lực, của gian tham thì lúc bấy giờ khó có tu sĩ hay người truyền đạo nào giảng thuyết và lôi kéo họ được . Nếu có chăng nữa ,tỉ lệ thành công rất ít .

    Sau nhiều năm,nếu người ấy hoạt động trong hàng ngũ tội ác thăng tiến ,thì đó họ cho là dịp để dấn thân.Lúc này,những điều răn của tôn giáo sẽ khó làm cho họ suy nghĩ về việc ác họ làm và,chuyện tội với phước;thiên đàng và địa ngục,họ chỉ đặt ngoài tai ,còn cho là nhảm nhí nữa.Họ giữ lấy cách suy nghĩ đó tùy theo thời gian,lâu hay mau là do mục tiêu của họ đạt được trơn tru trôi chảy hay vấp ngã,thấtbại.Trong đó còn có yếu tố bạn bè và tình yêu trai gái và việc làm người ấy đang theo đuổi .

   Hãy cho đó là ...con đường bằng phẳng hanh thông đi,dù là không bình thường hay bất lương thì người đang được thời,đắc thế ấy sẽ chỉ ở trong khuôn đó đi tới.Nếu mọi việc trôi chảy,theo thời gian ,người ấy sẽ có lúc tánh tự tôn,cao ngạo sẽ dần phát triển .

   Nếu việc làm của người ấy ở vị trí có quyền quyết định thì mỗi một ngày qua,với quyền ban phát,quyền nói được cộng với những bợ đỡ,tâng bốc của người thọ ơn của thuộc cấp. Người  ấy sẽ  nghĩ rằng cá nhân  mình là người có thẫm quyền ,chứ không phải quyền quyết định được hay không là do vị trí của mình được "trao phó !".

    Tánh tự cao của loài người thường bắt đầu từ điểm này,nó dẫn đến ý nghĩ cùng với những quyết định độc đoán sau đó không xa.Lúc đó,tánh khiêm nhường nếu trước đây đã có thì dần dần sẽ bị thay thế từ sự thành công cùng với những xu nịnh,các lời đẩy đưa nhằm để lợi dụng của người dưới quyền và các kẻ chờ đợi thời cơ để lợi dụng.

     Chính những xu nịnh,tâng bốc của người chung quanh là một trong các nguyên nhân tạo ra bệnh cao ngạo,bệnh tự mãn rồi tự trong thâm tâm cho rằng mình tài giỏi,mình thông minh tài cán hơn người.

     Đức khiêm cung cũng vì đó mà ngày càng thu hẹp lại và tánh tự tôn trong người dần nổi lên.Chậm mà chắc ,có khi chính bản thân cũng không hay biết .

          •*•

     Một câu chúng ta rất thường thấy ở nước Việt Nam trước năm 1975 là :- "Thất bại là mẹ của thành công!".Câu nói như một lời khích lệ ,khuyên bảo và cũng có thể xem định nghĩa.

   Thông thường ,có bị thất bại ít hay nhiều lần và bằng sự trì chí người ta mới đạt được thành công.Có,mà hiếm người vừa bước vào đời đã đạt được điều mình mong muốn.

     Nếu thành công sớm hay chỉ trong bước đầu đời,trừ phi người ấy là phải tự nhận thấy trước mặt của mình còn những thất bại tiềm ẩn,nếu như mình hiu hiu tự đắc ,chểnh mãng trong học hỏi để thu thập trau dồi thêm kiến thức thì thất bại sẽ lấp ló không xa đâu đó với người ấy!

      Nếu mọi dự tính,mọi hy vọng người ta đạt được thì cuộc đời là cõi lành,cõi phúc khắp nơi từ Đông sang Tây .

      Thất bại,thua thiệt,mất mát,tủi nhục,đau đớn khổ sở ...là điều không mấy ai ham muốn.

  Nếu như tôi nói những điều ấy " cần" cho con người trước một số ngươi,chắc chắn tôi sẽ bị một số phản ứng khó lường.Phần nhiều là bất lợi,có thể bị nhiều lời mắng mõ,nhiều lời chế diễu tới nặng lời.

    ***

    Vậy,nếu nói rằng "thất bại"có đôi lúc cũng cần thiết để bổ xung  những khiếm khuyết cho người chưa hay đã thành công,chắc cũng không sai.

  Một người nếu thất bại trên chính trường hay thương trường,nếu chỉ chú trọng tới các lời bào  chữa ,rằng tại người này hay lý do kia đã là yếu tố gây ra thì có thể trong tương lai họ sẽ còn lận đận nữa. Lý do là họ chưa đủ chính chắn,chưa rút tỉa được thực chất cốt lõi của nguyên do gây nên thua thiệt do đỗ thừa người hay tác động của bên ngoài ,chứ không chịu nhìn lại chính cách cư xử hay điều hành của mình mới ra nông nỗi .

    Một người có tánh hay đỗ thừa cũng là người tự dối lòng mình,họ khó lòng nhận ra khiếm khuyết có khi tự do họ tạo ra.

    ****

     Thua lỗ,bị gạt ,bị người bạn cùng hùn hạp sang đoạt,bị người yêu hay vợ ...làm cho trắng tay lại làm hại suýt chết với thương tật,bị lừa vô tù...vốn có và cho tới nay vẫn có.

     Mỗi nạn nhân, khi lâm vào tình trạng đó có nhiều phản ứng khác nhau nhưng "phản xạ" tức thì là thù và nghĩ ngay đến tìm cách trả thù là con số khá nhiều .

     Nếu thật sự có người tạo ra lý cớ làm cho đương sự sa cơ lỡ vận,nhà ta cửa nát thì, đầu óc của người ấy sẽ mở rộng thù oán rồi nung nấu ý nghĩ trả thù cả ngày lẫn đêm!

     Tâm trạng chung của con người từ xưa đến nay,từ người có hiểu biết cho đến kẻ thô thiền,có một điềm giống nhau, là nếu như mình gây đau thương,khổ sở ,chết chóc cho đời chung quanh thì mình lại hay quên .Còn nếu,chỉ một câu nói giỡn chơi có tính châm chọc của ai  đó có thể làm cho nạn nhân đau trong lòng và mang cả mối hận lâu dài.

      Buông bỏ và tha thứ là hai tiếng rất dễ phát âm,song lại thật khó làm được.Đến chúa Jesus còn nói:- Hãy tha thứ để được thứ tha!

    Đó cũng là một trong những "lợn cợn" trong chậu nước trong ,có tên là   rửa sạch,xóa bỏ những hận thù,oán ghét cùng ý nghĩ trả thù ,báo oán kẻ đã gây nên đau đớn tinh thần lẫn thân xác mình.

   Tha thứ  nếu muốn , cẩn phải trang bị một thanh gươm trí tuệ đã được mài bén thường xuyên để khi xuống tay mọi oán hận phải bị đoạn lìa.Phải được như vậy con người mới thoát,mới " văng" ra khỏi vòng oan oan tương báo .

   Tha thứ,chỉ có giá trị  là bằng chân thật từ trái tim của người đã bị ai đó hãm hại.

   Dù bị vô tù,dù bị mất sạch những gì được tạo dựng sau thời gian dài đầy cực khổ trong một lần thua thiệt.Một người té biết đứng dậy,nhìn thật kỹ nguyên nhân thì đó là giây phút thu nhận,để dành làm " tài sản trí óc" cho cuộc sống sau này.

    Không có kẻ khôn người dại,không có người được trọng với người bị khinh khi trước mặt  Thượng Đế!

    Đó là một lời tôi cho là do đấng minh triết nào đó đã nói.

  Quả thật đúng như vậy !

  Khi đã hiểu đích thật những thành ,bại sinh tử cùng với lẽ vô thường,với những bất toàn của thiên nhiên ,của loài người tạo ra thì,nếu như chỉ trong một tích tắc có đó,mất đó sẽ là điều làm cho con người cần suy nghĩ .

     Nghĩ lại không phải yếm thế rồi tự nhốt mình trong sợ hãi mà để tự chọn lọc ,tự phân biện vì ,may thay ,cõi trần này đã có những tôn giáo chánh đại đã đưa ra giáo lý đúng đắn làm khung sườn rồi .

      Người chỉ cần lần theo.

      Người phải cần sáng suốt lần theo bằng sự minh mẫn.

Phạm Huỳnh Ngân.

 

   

   

NGƯỜI NGHE THẤY.!

 Tới ngày 30 tháng Tư năm 1975 tôi đã hơn hai mươi lăm tuổi đời .Nếu tính tuổi lính đã năm năm ,bảy tháng ,hai mươi lăm ngày.Còn tính cho dễ nhớ thì từ ngày bước vô làm lính cho tới khi " giải ngủ" không có giấy là 2.064 ngày !

    Thời gian ấy,đối với những người lính có thâm niên như quý thượng sĩ nhứt,trung sĩ nhứt,hạ sĩ  nhứt ...muon năm thì không ăn nhằm gì.

     Khi bị hỏi mầy đi lính mấy năm rồi,nếu lẹ miệng nói hai năm hoặc ba năm thì ngay sau đó sẽ bị người đặt câu hỏi trề môi,kèm với một câu hết sức lối đời :

    -Mầy đi lính không bằng ngày tao khai bệnh hoặc lính mặt búng vô lòi ra sữa!     

      *

 Tháng Chín năm 1969 tôi nhập ngủ sau khi thi rớt tú tài 1.Sau đó không bao lâu,bộ Quốc Phòng ra một thông tư do ông (cựu ) trung tướng Nguyễn Văn Vỹ,bộ trưởng ký.Theo đó,tất cả quân nhân thuộc QL.VNCH,hàng tháng sẽ bị khấu trừ một trăm đồng từ trong tiền lương.Lý do cho biết tiền đó sẽ được dùng để gây quĩ " Tiết kiệm quân đội".

                     +$+

Quân đội thuộc phe "chiến thắng"trở về miền Bắc với chiến lợi phẫm!

          *

     Thời ấy,theo tài liệu được công bố,quân đội miền Nam có một triệu một trăm ngàn người lính phục vụ dưới cờ.Quỹ tiết kiệm quân đội liền sau đó cho  khánh thành một "Kỹ thương ngân hàng" trung ương ở trung tâm thủ đô Saigon và một 

  chi nhánh ở ngay góc Tổng đốc  Phương Chợ Lớn.Ở các tỉnh ,tôi không được biết .Vì thời gian ấy luôn bận rộ và xa nhà.

    Với  một trăm mười triệu được đưa vô hàng tháng,người ta cho rằng ngân hàng nhà binh này dần dần sẽ trở thành hàng đầu ,trong các ngân hàng ở miền Nam tự do thời đó .

    Chiến tranh ,an ninh,lạm phát.. làm cho người dân đặt tin cậy nơi các " nhà băng" hơn là cất dấu tiền mặt ở trong nhà . 

    Ngân hàng có mặt nhiều nơi ,kể cả các quận lỵ cũng có chi nhánh "Ngân hàng phát triển nông nghiệp" nữa .Ngân hàng nầy có mức lời khá hấp dẫn cho những thân chủ nào ký thác định kỳ dài hạn.

    Cũng vì vậy mà tôi đã bị mất 500 đồng tiền ăn bánh buổi sáng,để dành gởi  vô chi nhánh ngân hàng Phát triển nông nghiệp ở đường Ông Bà Nguyễn trung Long,Mỹ Tho để..kiếm lời về sau.

   Đó là năm 1968,tôi còn đang học trung học.

    Sau tháng Tư /1.975 tôi trở lại ngân hàng này ,xuất trình giấy tờ đầy đủ để ... mong nhận lại số tiền tiết kiệm hết sức nhỏ nhoi của mình!

  Thật  lòng mà nói,nếu như số tiền năm trăm đồng  tiết kiệm của một học sinh đó,không bị giựt thì cho tới giờ này ,sau hơn nửa thế kỷ tôi tin chắc không có lý do nào để nhớ,để nhắc.

    Là vì,trước những nông dân họ cần tiền ,nên vay cũng từ ngân hàng đó ,thời trước năm 75 và sau đó họ phải trả đủ với tiền lời cho chế độ mới không thiếu một xu !

   Năm trăm bị giựt lấy đó của tôi nó không đáng là một hột cát trong sa mạc nếu so với tài sản ,vàng bạc của tất cả người dân ở miền Nam từ vĩ tuyến thứ 17 cho tới tận Cà Mau.

    Cũng lý do đó ,người ta đồn rằng cố tổng thống Thiệu là một nhà tiên tri  đại tài.Nếu không,sao câu nói để đời của ông  trước khi miền Nam bị mất và sau đó nó đã linh ứng ,chỉ đến giờ này cũng còn nhiều người khen đúng,khen hay !?

     **

     Câu chuyện một ông già ở Gò Công lên Saigon làm nghề hành khất.Số tiền bá tánh bố thí ông tom góp và đem gởi ở Kỹ Thương ngân hàng,chi nhánh Tổng đốc Phương Chợ Lớn.

     Sau ngày miền Nam đổi chủ,ông từ quê lên  ...rút tiền .

      Số tiền ông ký thác nghe ( người thật thân) của tôi nói gần nửa triệu đồng tiền VNCH thời đó.

      Câu trả lời chung cho hầu hết khách hàng gởi tiền là :

       -Đám tang,đám cưới phải nộp đơn xin rút tối đa là 200 đồng (loại tiền mới sau khi đổi từ tiền của VNCH  sang.

         Trước 30 tháng Tư /75  có đưa vô ngân hàng bao nhiêu triệu thì cũng " được" trả lại chừng đó thôi !

        ***

   Cuộc đổi đời có tính cách toàn diện và triệt để ngày 30 tháng Tư năm 1.975 cho người ta thấy tận tường cái chân tướng người với người ở ngoại diện và cái chân tâm của bằng hữu ,gia đình và láng giềng khu xóm.

   Hơn hết thảy,giá tri ông hay thằng của người ta được đánh giá công bằng ,tương xứng trong xã hội .

    Còn một điều,người có tánh khắc kỷ cho chính mình họ lo.Lo cho mình trước những gian dối,tráo trở,cướp đoạt bằng mỹ từ ...của cả một hệ thống đã thành thục và thành công nhiều nơi trên thế giới này,có thể lôi cuốn họ theo.

     Bởi ,người ta vẫn biết thắng lấy mình là điều rất khó !

    +Ảnh 2 -Cổng chánh của dinh Độc Lập đã được mở do lệnh của nội các đầu hàng .

      +Ảnh 1- Dù đã đầu hàng ,ông Dương văn Minh vẫn bị trói ,có súng chỉa và bị dẫn bộ đi từ dinh ĐL đến đài phát thanh Saigon độ 4 cây số.

      Các ảnh được mượn từ Internet .

Phạm Huỳnh Ngân.